STREEKARCHIEF
 >
Het Brielse Stadsrecht
LAATSTE NIEUWS
Nu te koop, ook in het archief:
 
Vanwege de werkzaamheden aan De Rik is de toegang naar het Streekarchief veranderd. Klik hierboven voor route.
 Het Streekarchief heeft van april tot en met augustus 2014 de volgende aanwinsten verkregen:
Let op: vanaf 1 januari gaat het Streekarchief over op een nieuwe krantenviewer
 

Het Brielse Stadsrecht

01._stadsrecht Het is 1330 als enkele leden van het bestuur uit het voortvarende handelsplaatsje Brielle het vermetele plan opvatten om de heer van Voorne het verzoek voor te leggen om hun nederzetting speciale rechten en privileges te gunnen. Inmiddels is het rijke Brielle haar heer meermalen te hulp geschoten door grote geldsommen ter beschikking te stellen. Nu werd het tijd dat daar iets tegenover werd gesteld.

Dus gaan ze aan de slag: op basis van reeds bestaande stadsrechten uit Zeeland en Brabant verzamelen ze een reeks rechten en plichten, laten dat door de secretaris netjes op een groot vel perkament uitschrijven en zorgen ervoor dat Gerard, heer van Voorne, alleen nog maar zijn zegel hoeft te bevestigen. En dat lukt: op Sint Andriesdag, 30 november 1330, bezegelde Gerard het stuk en op dat moment werden de inwoners poorters en werd er een basis gelegd waarop een zelfstandig juridisch stelsel kon worden gebouwd: Brielle mocht voortaan zelf wetten (keuren) opstellen en straffen uitdelen aan degenen die zich daar niet aan hielden. Het was een belangrijke stap voorwaarts waardoor Brielle zich verder kon ontwikkelen tot welvarende handels- en vissersstad.

Het Rechtboek van Jan Matthijssen

01._rechtboek_jan_matthijssen

Zodra Brielle stadsrechten verwierf, kon de stad zelfstandig keuren uitvaardigen. Dat was belangrijk om de stad verder te kunnen laten groeien. Steeds meer handelaren bezochten de stad, het aantal ambachtslieden nam toe en er bestond zodoende een groeiende behoefte om de orde te kunnen handhaven en eventueel bedrog en fraude snel en hardhandig te kunnen aanpakken. Dat werd mogelijk gemaakt door het stadsrecht, en de keuren waren de praktische uitvoering ervan.

De keuren regelden allerhande aspecten rond het dagelijkse leven en vormen van handel die je in een middeleeuwse stad mag verwachten: er werd bepaald wie poorters waren, wanneer goederen op de markt mochten worden gebracht, en welke straffen op bepaalde misdaden stonden. Ook werden allerhande zaken met betrekking tot bijvoorbeeld de visserij en de visafslag uitgebreid beschreven.

Dit archiefstuk neemt binnen de vaderlandse (rechtskundige) geschiedenis een unieke plek in, want het is namelijk één van de weinige bronnen voor het Middeleeuwse recht. De jurist Jan Matthijssen werd in 1401 op hoge leeftijd benoemd tot secretaris van Brielle, en in die hoedanigheid beschreef hij het middeleeuwse gewoonterecht zoals dat in die tijd vóór de herintroductie van het Romeinse Recht nog werd gehanteerd. Die omslag van rechtsstelsel vond niet veel later plaats. Aangezien het gewoonterecht over het algemeen niet op schrift werd gesteld, biedt het boek een buitengewoon zeldzaam inkijkje in het oude vaderlandse recht. In 1901 vertaalde Brielle's eerste stadsarchivaris Hendrik de Jager het Rechtboek van Jan Matthijssen en publiceerde het in het boek "De Middeleeuwsche Keuren der Stad Brielle". Hierdoor verwierf het boek terecht een grote belangstelling.

<< terug